أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )
134
البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )
دبيرى كرده است . و خود شهرى پرخيرتر و بزرگ جانورتر از آنها نديده است . گويد : آن ، صد و سيزده ملك است . كه از آنهاست مملكت صاحب السرير ميان لان و باب الابواب . و تنها دو راه دارد ، راهى به شهرهاى خزر و راهى به شهرهاى ارمينيه . و آن ( ارمينيه ) هژده هزار دهكده است . اران نخستين ملك ارمينيه است و در آن چهار هزار دهكده است . و بيشتر آنها دهكدههاى صاحب السرير است . و گويد : باب الابواب ، ديوارى است كه انوشيروان ساخته است . يك طرف آن در درياست و پايهاش را تا آنجا حفر كردهاند كه ديگر هيچ راهى بدان نيست . و هفت فرسنگ پيش بردهاند تا به جاى جنگلى سر درهم و كوهى دشوار گذار كه پيمودنى نيست . آن ديوار را با سنگهاى تراشيدهء چهار گوشه ساختهاند ، كه يك سنگ از آنها كمتر از توان پنجاه مرد نيست . اين سنگها را ، پاى بر جاى كردهاند و با ميخهاى آهنين با يك ديگر پيوستهاند و استوار كرده . انوشيروان ، در سر تا سر اين هفت فرسنگ ، هفت معبر « 1 » قرار داد . و در هر يك از آنها شهرى ساخت كه در آن ، گروهى مقاتله « 2 » از پارسيان كه آنان را سياسيكين * 189 خوانند ، گمارده شدهاند . و گويد : وظيفهء مردانى كه آن ديوار و درها را نگهبانى كنند بر مردم ارمينيه است . و هر معبرى را درى ساختهاند . و پهناى ديوار ، در بالا ، به اندازهاى است كه بيست سوار ، از كنار يك ديگر بر آن بروند . و در شهر باب روى ديوار باب الجهاد ، دو ستون سنگى است كه بر هر يك ، نقش شيرى است از سنگ سپيد . پايينتر نيز دو سنگ است كه بر آن دو ، نقش دو درنده است نزديك باب « 3 » نيز نقش مردى است از سنگ كه در ميان دو پايش روباهى است و
--> ( 1 ) - عبارت متن : مسلك است و ظاهرا مراد « در بند » است به قرينهء چند سطر بعد : و هر معبرى را درى ساختهاند . ( 2 ) - مقصود جنگاوران مرزى است . ( 3 ) - ظ : مراد باب الجهاد است .